Als mantelzorger heb je in Nederland recht op verschillende vormen van ondersteuning, maar een directe financiële vergoeding puur voor het zorgen zelf bestaat niet. Wat wel bestaat, zijn vergoedingen via de gemeente, de zorgverzekeraar en regelingen zoals het PGB, de Wmo en de Wlz die de zorgkosten deels of volledig kunnen dekken. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over financiële compensatie voor mantelzorgers, stap voor stap.
Heb ik als mantelzorger recht op een financiële vergoeding?
Als mantelzorger ontvang je in Nederland geen vast salaris of standaard mantelzorgcompliment van de overheid. Wel zijn er meerdere regelingen die jou als mantelzorger financieel kunnen ondersteunen of de kosten van zorg kunnen verlagen. Welke regeling van toepassing is, hangt af van de situatie van de persoon voor wie je zorgt.
Tot 2015 bestond het officiële mantelzorgcompliment: een jaarlijkse uitkering van de overheid als blijk van waardering. Die regeling is afgeschaft. Gemeenten mogen sindsdien zelf bepalen hoe zij mantelzorgers waarderen, en dat verschilt sterk per gemeente. Sommige gemeenten bieden nog steeds een symbolische vergoeding of cadeaubon aan, maar dit is geen landelijke standaard meer.
Wat wél structureel bestaat, zijn regelingen die de zorg financieel mogelijk maken: het persoonsgebonden budget (PGB), ondersteuning via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet langdurige zorg (Wlz) en vergoedingen via de aanvullende zorgverzekering. Die komen hieronder uitgebreid aan bod.
Wat is het verschil tussen PGB, Wmo en Wlz voor mantelzorgers?
Het PGB, de Wmo en de Wlz zijn drie afzonderlijke regelingen die elk een ander type zorgbehoefte dekken. Het PGB is een budget waarmee je zelf zorg inkoopt. De Wmo regelt ondersteuning voor mensen die thuis wonen en hulp nodig hebben. De Wlz is bedoeld voor mensen die blijvend 24 uur per dag zorg of toezicht nodig hebben.
Persoonsgebonden budget (PGB)
Met een PGB ontvang je een geldbedrag waarmee je zelf een zorgverlener kunt inhuren, ook een familielid of bekende. Dat maakt het voor mantelzorgers interessant: in sommige gevallen kun jij als mantelzorger betaald worden via het PGB van de persoon voor wie je zorgt. Je vraagt een PGB aan bij de gemeente (via de Wmo of Jeugdwet), de zorgverzekeraar (voor verpleging langer dan een jaar) of het zorgkantoor (via de Wlz).
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
De Wmo is er voor mensen die thuis wonen maar ondersteuning nodig hebben om dat vol te houden. Via de gemeente kun je aanspraak maken op huishoudelijke hulp, woningaanpassingen, dagbesteding en ook respijtzorg: tijdelijke vervanging van de mantelzorger. Je vraagt dit aan bij het Wmo-loket of het sociaal wijkteam van je gemeente. Soms geldt een eigen bijdrage.
Wet langdurige zorg (Wlz)
De Wlz is van toepassing wanneer iemand blijvend intensieve zorg nodig heeft, dag en nacht. Denk aan mensen met een ernstige beperking of gevorderde dementie. Voor Wlz-zorg is een indicatie nodig van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Met een Wlz-indicatie kan de zorg thuis worden georganiseerd of in een zorginstelling. Voor Wlz-zorg betaal je een eigen bijdrage die afhankelijk is van inkomen en vermogen.
Hoe vraag ik een mantelzorgvergoeding aan?
Er is geen één loket voor alle mantelzorgvergoedingen. Welke aanvraagprocedure je volgt, hangt af van de regeling die het best bij jouw situatie past. Hieronder staan de stappen per route:
- Wmo-aanvraag via de gemeente: Neem contact op met het Wmo-loket of het sociaal wijkteam. De gemeente plant een keukentafelgesprek in, waarbij wordt bekeken welke ondersteuning nodig is. Zorg dat jij als mantelzorger aanwezig bent, want dit gesprek gaat ook over de steun die jíj nodig hebt.
- PGB via de gemeente: Vraag een PGB aan bij de gemeente als de zorg valt onder de Wmo of de Jeugdwet. De gemeente beoordeelt of je pgb-vaardig bent en of de gevraagde zorg hieronder valt.
- PGB via de zorgverzekeraar: Heeft de persoon voor wie je zorgt langer dan een jaar verpleging of verzorging nodig? Dan vraag je een PGB aan bij de zorgverzekeraar op basis van de Zorgverzekeringswet.
- Wlz-indicatie via het CIZ: Is er sprake van blijvende intensieve zorg? Vraag dan een Wlz-indicatie aan bij het CIZ. Na toekenning regelt het zorgkantoor in jouw regio de verdere uitvoering.
- Aanvullende verzekering controleren: Kijk in je polis of je aanvullende verzekering een vergoeding biedt voor een mantelzorgmakelaar of mantelzorgvervanging. Verzekeraars als IZA, Menzis, Univi en UnitedConsumers bieden dit via bepaalde aanvullende pakketten aan.
Wat is respijtzorg en wie vergoedt het?
Respijtzorg is tijdelijke vervanging van de mantelzorger, zodat jij als mantelzorger even op adem kunt komen. Het kan gaan om een paar uur per week, maar ook om meerdere dagen of weken. Respijtzorg wordt vergoed via de Wmo, de Wlz en soms via de aanvullende zorgverzekering.
Via de Wmo vraag je respijtzorg aan bij de gemeente. Dit kan de vorm aannemen van dagbesteding voor je naaste, kortdurend verblijf in een zorginstelling of tijdelijke professionele thuishulp. Via de Wlz is respijtzorg beschikbaar als de persoon voor wie je zorgt een Wlz-indicatie heeft.
Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden ook een aantal dagen mantelzorgvervanging per jaar. Voorbeelden uit 2026:
- Univi Aanvullend Best: maximaal 15 dagen mantelzorgvervanging per jaar
- IZA Extra Zorg 3 / Classic Comfort: maximaal 20 dagen mantelzorgvervanging per jaar
- UnitedConsumers ZorgZeker 3: maximaal 10 dagen mantelzorgvervanging per jaar
- Menzis ExtraVerzorgd 2 en 3: vergoeding tot 2.325 euro per jaar voor zorg, plus een bijdrage voor een mantelzorgmakelaar
Controleer altijd je eigen polisvoorwaarden, want vergoedingen en voorwaarden kunnen per jaar wijzigen.
Wanneer heb ik als mantelzorger recht op ondersteuning vanuit de gemeente?
Je hebt als mantelzorger recht op ondersteuning vanuit de gemeente zodra de zorg die je verleent een zodanige omvang of intensiteit heeft dat dit jouw eigen welzijn of dagelijks functioneren beïnvloedt. De gemeente is via de Wmo verplicht om ook de situatie van de mantelzorger mee te nemen in de beoordeling.
Tijdens het keukentafelgesprek dat de gemeente organiseert, wordt niet alleen gekeken naar wat jouw naaste nodig heeft, maar ook naar wat jíj als mantelzorger aankan. Vragen die daarbij aan bod komen, zijn: wat kun je zelf nog dragen, wat kan de directe omgeving bijdragen en welke professionele ondersteuning is aanvullend nodig?
Het is daarom belangrijk dat je zelf aanwezig bent bij dit gesprek en open bent over je eigen grenzen. Gemeentelijke ondersteuning voor mantelzorgers kan bestaan uit respijtzorg, begeleiding, praktische hulp thuis of een verwijzing naar een mantelzorgondersteuning specialist. Je hoeft niet te wachten tot je overbelast raakt: eerder aan de bel trekken leidt tot betere en duurzamere oplossingen.
Hoe Hulp Thuis helpt als de zorg te zwaar wordt
Mantelzorgen is een daad van liefde, maar het heeft ook grenzen. Wanneer de zorg te intensief wordt of jij als mantelzorger even wilt uitrusten, werken of gewoon tijd voor jezelf wilt hebben, biedt Hulp Thuis concrete ondersteuning aan huis. Opgericht door Corine en Agnes en actief in Drenthe en Overijssel, werkt Hulp Thuis met een pool van ruim 120 zorgvuldig geselecteerde thuishulpen die inspringen waar en wanneer dat nodig is.
Wat Hulp Thuis voor mantelzorgers kan betekenen:
- Tijdelijke vervanging zodat jij kunt uitrusten, werken of tijd voor jezelf kunt nemen
- Begeleiding bij dementie, ook wanneer jij er even niet bij kunt zijn
- Ondersteuning in gezinnen waar een ouder of kind ziek is en het huishouden doordraait
- Palliatieve thuishulp, zodat je naaste thuis kan blijven in de laatste levensfase
- Een vast gezicht na een persoonlijke kennismaking aan huis, zonder formulieren of keuzemenu’s
Hulp Thuis werkt nauw samen met huisartsen en professionele thuiszorg waar dat nodig is. De intake vindt altijd persoonlijk thuis plaats, zodat er echte aandacht is voor de situatie. Woon je in Drenthe of Overijssel en wil je weten wat de mogelijkheden zijn? Neem vrijblijvend contact op en bespreek samen wat jij nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Kan ik als mantelzorger betaald worden via het PGB van mijn naaste?
Ja, dat is in veel gevallen mogelijk. Als jouw naaste een PGB heeft via de Wmo, de Jeugdwet of de Wlz, mag hij of zij jou als informele zorgverlener inhuren en betalen uit dat budget. Er gelden wel voorwaarden: je mag niet in hetzelfde huishouden wonen als de zorgontvanger (bij Wlz-PGB), en de zorg die jij levert moet passen binnen de indicatie. Het is verstandig om dit vooraf te bespreken met de gemeente of het zorgkantoor, zodat de afspraken correct worden vastgelegd in een zorgovereenkomst via de Sociale Verzekeringsbank (SVB).
Wat als ik door mijn mantelzorgtaken minder kan werken? Zijn er financiële regelingen voor inkomensverlies?
Als je door mantelzorgtaken minder uren werkt, kun je in sommige gevallen gebruikmaken van het kortdurend of langdurend zorgverlof. Tijdens kortdurend zorgverlof (maximaal twee keer je wekelijkse arbeidsduur per jaar) ben je verplicht 70% van je salaris doorbetaald te krijgen van je werkgever. Langdurend zorgverlof is onbetaald, maar geeft je wel de ruimte om tijdelijk minder te werken zonder je baan te verliezen. Bespreek de mogelijkheden met je werkgever en kijk of jouw cao aanvullende afspraken bevat over mantelzorgverlof.
Hoe weet ik of mijn gemeente een mantelzorgwaardering of vergoeding aanbiedt?
Omdat gemeenten sinds 2015 zelf mogen bepalen hoe zij mantelzorgers waarderen, verschilt dit sterk per gemeente. De eenvoudigste manier om dit te achterhalen is contact opnemen met het Wmo-loket of sociaal wijkteam van jouw gemeente, of de gemeentelijke website te raadplegen onder termen als 'mantelzorgwaardering' of 'mantelzorgondersteuning'. Sommige gemeenten bieden een jaarlijkse cadeaubon, een gratis activiteit of een bijdrage aan respijtzorg aan. Vraag er actief naar, want deze regelingen worden niet altijd actief gecommuniceerd.
Wat zijn veelgemaakte fouten bij het aanvragen van mantelzorgondersteuning?
Een veelgemaakte fout is dat mantelzorgers te lang wachten met een aanvraag, vaak uit schaamte of omdat ze denken dat ze 'het nog wel aankunnen'. Hierdoor raken ze overbelast voordat er ondersteuning op gang komt. Een andere veelgemaakte fout is dat mantelzorgers tijdens het keukentafelgesprek alleen over de behoeften van hun naaste praten, en niet over hun eigen grenzen en belasting. Wees tijdens dat gesprek eerlijk over wat jij aankan: de gemeente is wettelijk verplicht ook jouw situatie mee te wegen in de beoordeling.
Kan ik als mantelzorger ook ondersteuning krijgen als mijn naaste nog geen officiële indicatie heeft?
Ja, je kunt als mantelzorger ook zonder formele indicatie van jouw naaste al aankloppen bij de gemeente voor een gesprek over jouw eigen situatie. De Wmo biedt namelijk ook ruimte voor ondersteuning van de mantelzorger zelf, los van de zorgbehoefte van de naaste. Denk aan informatie en advies, een verwijzing naar een mantelzorgconsulent of lotgenotencontact. Het aanvragen van een officiële indicatie (via het CIZ voor Wlz of via de gemeente voor Wmo) is wel nodig als je aanspraak wilt maken op concrete zorgvoorzieningen of een PGB.
Hoe combineer ik meerdere regelingen, zoals een PGB én Wmo-ondersteuning?
Het is mogelijk om meerdere regelingen tegelijk te gebruiken, zolang er geen sprake is van dubbele financiering voor dezelfde zorg. Zo kan iemand met een Wmo-indicatie voor huishoudelijke hulp tegelijkertijd een PGB ontvangen voor persoonlijke begeleiding. Belangrijk is dat je per regeling helder vastlegt welke zorg daaruit wordt betaald. Een mantelzorgconsulent of mantelzorgmakelaar kan je helpen om het overzicht te bewaren en te zorgen dat alle aanvragen correct worden ingediend. Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden de kosten van zo'n mantelzorgmakelaar gedeeltelijk.
Waar kan ik als mantelzorger terecht als ik het even niet meer zie zitten?
Als mantelzorger hoef je er niet alleen voor te staan. In Nederland zijn er verschillende laagdrempelige mogelijkheden voor steun: je kunt contact opnemen met Mantelzorg NL (mantelzorg.nl) voor informatie, lotgenotencontact en een luisterend oor, of bellen met de gratis Mantelzorglijn. Daarnaast kan je huisarts je doorverwijzen naar een praktijkondersteuner of psycholoog als de emotionele druk te zwaar wordt. Woon je in Drenthe of Overijssel, dan kun je ook contact opnemen met Hulp Thuis voor tijdelijke vervanging, zodat jij even de ruimte krijgt om bij te komen.
